دستور شهرياران تقريبا تمام صاحب منصبان نه تنها با نام شغل و منصب خود ذكر شده‌اند بلكه القاب و عناوين آنها نيز فهرست شده است . وقايع‌نامه‌هائى كه مؤلفين آنها خود در سلك درباريان نبوده‌اند « 1 » و يا در ولايات به رشتهء تحرير درآمده كمتر مورد استفاده قرار گرفته است « 2 » . آثارى كه موقوف به تشريح و توصيف سرگذشت ناحيهء مخصوصى است از مستثنيات اين مقوله به‌شمار مىرود « 3 » . در تحقيق موضوع موردنظر براى دوره‌اى كه از اواسط روزگار فرمانروائى شاه طهماسب اول ( 84 - 930 - 76 - 1524 م . ) شروع مىشود تا آخر سلطنت شاه عباس دوم ( متوفى در 1077 - 1666 م . ) و پايان عصر صفويه ( 1135 - 1722 م . ) منابع كافى در اختيار است . از دورهء شاه سليمان ( 1105 - 1077 - 94 - 1667 م . ) هيچ منبع فارسى كه در آن دوره در دربار تأليف شده باشد به‌دست ما نرسيده است . مؤلف تاريخ طهماسيّه كه اثر خود را در اواخر قرن هجدهم در دربار مغول نوشت فقط از عباسنامه اسمى شنيده بود و از خلدبرين تا وقايع اودئيل 2 - 1071 ( - 2 - 1661 م . ) آگاه بود و بس . او سلسلهء وقايع را به اين سال ختم مىكند و متعذر مىشود به اينكه از وقايع بعد از آن اطلاعى به‌دست نياورده است و در كتابخانه‌هاى بزرگان معاصر وى هيچ اثر مشروحى دربارهء پادشاهان بعدى صفويه و به‌خصوص شاه سليمان نبوده است « 4 » . دربارهء دورهء شاه سلطان حسين ( 35 - 1105 - 1722 - 1694 م . ) وى از « تاريخ زمان آن حضرت » صحبت مىكند كه به احتمال

--> ( 1 ) - آثار زير در اين شمار محسوب است : تاريخ ايلچى نظام شاه ، مجمع التواريخ ، احسن التواريخ ، شرفنامه . ( 2 ) - رجوع شود به : نسخ جهان‌آرا ، روضة الصفويه و حبيب السير . ( 3 ) - رجوع شود به : احياء الملوك ، جامع مفيدى ، رياض الفردوس ، تذكرهء شوشتريه و تاريخ گيلان . ( 4 ) - وى مىنويسد كه البته در كتابخانه‌هاى فضلاى ايران بسيارى از شروح مفصل دربارهء شاه سليمان وجود دارد . ولى پس از تقريبا يكصد سال ( ! ) هنوز نسخه‌اى از آن آثار به هندوستان نرسيده است .